SSB EYDEP denetiminde ERP ve MES sistemleri: Hammadde parti takibi, dijital seyahat kartı, kalite kayıtları ve yazılımsal izlenebilirlik rehberini inceleyin.
Hızlı Özet (TL;DR)
T.C. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) tarafından yürütülen EYDEP (Endüstriyel Yetkinlik Değerlendirme ve Destekleme Programı) denetimlerinde; savunma, havacılık ve uzay ekosistemindeki alt yüklenici imalat firmalarının dijital olgunluk düzeyi, süreç kontrolü ve üretim hatasızlığı doğrudan kullandıkları ERP (Kurumsal Kaynak Planlama) ve MES (Üretim Yürütme Sistemi) yazılımlarının sahadaki gerçek yetenekleriyle ölçülür. Dağınık Excel tabloları, elle doldurulan kağıt refakat kartları veya üretim sahasından kopuk ön muhasebe programlarıyla savunma parçası üretmek, EYDEP puanlamasında firmayı alt kategorilere düşüren en kritik zafiyettir. Denetçiler, ana entegratöre (ASELSAN, TUSAŞ, ROKETSAN, HAVELSAN, BMC, STM vb.) teslim edilen tek bir talaşlı imalat parçasının veya elektronik kartın dahi hangi hammadde döküm numarasından (Heat/Lot No) geldiğini, hangi tarihte hangi operatör ve hangi kalibre edilmiş cihazla ölçüldüğünü yazılım ekranı üzerinden dakikalar içinde çift yönlü (ileriye ve geriye dönük) olarak görmek ister.
EYDEP Denetim Metodolojisinde Dijital İzlenebilirliğin Rolü
Savunma ve havacılık sanayiinde hata toleransı sıfırdır. Bir zırhlı aracın süspansiyon parçasında, bir İHA’nın yapısal alüminyum gövdesinde veya bir füze alt sisteminin bağlantı elemanında meydana gelebilecek malzeme yorulması ya da ölçüsel sapma, tüm platformun görev başarısını tehlikeye atar. Bu nedenle EYDEP değerlendirme heyeti (ve AS9100 Havacılık Kalite Yönetim Sistemi denetçileri), bir tedarikçiyi denetlerken yalnızca “Kalite el kitabınız var mı?” diye sormaz; “Bu kalite prosedürünü üretim sahasında yazılımsal olarak nasıl zorunlu kılıyorsunuz (Poka-Yoke)?” sorusunun kanıtını arar.
Eğer fabrikanızda hammadde girişinden sevkiyata kadar olan zincirde bir operatör yanlış revizyonlu teknik resimle üretim yapabiliyorsa, kalibrasyon süresi geçmiş bir kumpasla kalite onayı verebiliyorsa veya fason ısıl işlemden sertifikasız dönen bir yarı mamulü montaj hattına sokabiliyorsa, sisteminizde “yazılımsal kilitleme (interlock)” yok demektir.
Kağıt/Excel Tabanlı Takip ile EYDEP Uyumlu ERP/MES Mimarisinin Karşılaştırması
Savunma sanayii tedarikçilerinde geleneksel manuel yöntemlerle entegre ERP/MES mimarisi arasındaki denetim performansı farkları aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
| EYDEP Denetim Kriteri | Geleneksel Kağıt ve Excel Tabanlı Yönetim | EYDEP Uyumlu Entegre ERP + MES Mimarisi | Denetim Puanına ve Kategoriye Etkisi |
|---|---|---|---|
| Geriye Dönük İzlenebilirlik (Backward Traceability) | Klasörlerden irsaliye, sertifika ve iş emri aramak saatler sürer | Seri/Lot numarasından hammadde döküm sertifikasına (3.1 CoC) 10 saniyede ulaşılır | Denetçinin yaptığı “İzlenebilirlik Tatbikatı”ndan tam puan alınır |
| İleriye Dönük İzlenebilirlik (Forward Traceability) | Hatalı bir hammadde partisinin hangi siparişlere dağıldığını bulmak imkansıza yakındır | Kusurlu döküm/lot numarası girildiğinde etkilenen tüm yarı mamul ve müşteriler listelenir | Geri çağırma (Recall) ve uygunsuzluk yönetiminde yüksek güven sağlar |
| Teknik Çizim ve Revizyon (ECO) Kontrolü | Tezgah başında eski revizyon kağıt çıktılar unutulur, hurda parça üretilir | Kiosk ekranında yalnızca son onaylı CAD/PDF revizyonu açılır; eski revizyon otomatik kilitlenir | Konfigürasyon yönetimi (Configuration Management) maddesini doğrular |
| Kalibrasyon ve Ölçüm Cihazı Denetimi | Kalibrasyonu geçen cihaz Excel’de gözden kaçar ve sahada kullanılmaya devam eder | Kalibrasyon tarihi geçen mikrometre/CMM sistemde bloke olur, kalite kaydı girilemez | Ölçüm sistemleri güvenilirliği ve sıfır uygunsuzluk şartını karşılar |
| Fason (Alt Yüklenici) ve Özel Proses Takibi | Fasona giden parçalar telefonla takip edilir, NADCAP/onaylı tedarikçi kontrolü atlanır | Sistem sadece Onaylı Tedarikçi Listesi’ndeki (AVL) fasoncuya iş emri ve sevk irsaliyesi açtırır | Tedarik zinciri ve özel proses yönetimi kriterlerinde tam uyum sağlar |
EYDEP’in ERP ve MES Yazılımlarından Beklediği 6 Kritik Mühendislik Kriteri
Bir imalat tesisinin EYDEP denetiminden A veya B seviyesinde yüksek puanla çıkabilmesi için yazılım altyapısında şu 6 fonksiyonun sahada aktif çalışması gerekmektedir:
1. Uçtan Uca Parti (Lot), Döküm (Heat No) ve Seri Numarası Takibi
Mal kabul (Giriş Kalite Kontrol - IQC) aşamasında fabrikaya giren her çelik, alüminyum, titanyum hammaddenin veya havacılık sınıfı bağlantı elemanının tedarikçi lot numarası, döküm numarası (Heat/Cast No) ve EN 10204 3.1 / 3.2 Malzeme Analiz Sertifikası (CoC - Certificate of Conformity) taranarak ERP sistemine kaydedilmelidir. Depodan üretime hammadde çıkışı yapılırken barkod okutulmalı; sistem hangi iş emrinde hangi döküm numaralı malzemenin kullanıldığını otomatik olarak birbirine bağlamalıdır. Raf ömrü olan malzemelerde (havacılık boyaları, kimyasallar, kompozit prepregler, contalar) FEFO (First Expired, First Out) kuralı çalışmalı, son kullanma tarihi geçen malzemenin iş emrine sarf edilmesi yazılımsal olarak engellenmelidir.
2. Dijital Seyahat Kartları (Digital Router / Shop Floor Traveler) ve Operatör Yetkinliği
Parçanın kesim, CNC torna, 5 eksen dik işleme, kaynak, fason ısıl işlem/kaplama, tahribatsız muayene (NDT) ve son kalite kontrol istasyonlarından geçişi kağıt formlarla değil, Üretim Takip Yazılımı (MES) ekranlarından barkod veya karekod okutularak canlı kaydedilmelidir. Bir önceki operasyonun kalite onayı verilmeden bir sonraki istasyonda iş emrinin başlatılmasına sistem izin vermemelidir. Ayrıca kaynak veya NDT gibi özel proseslerde, yalnızca sertifikası geçerli olan yetkin operatörün o istasyonda oturum açabilmesi (Yetkinlik Matrisi Kontrolü) sağlanmalıdır.
3. İlk Parça Onayı (FAI - AS9102), Proses İçi Kalite (IPQC) ve Kalibrasyon Kilidi
Seri imalat başlamadan önce yapılan İlk Parça Onayı (First Article Inspection - FAI) ve tezgah başı frekansiyel ölçümler doğrudan iş emrine bağlı dijital kalite formlarına işlenmelidir. Ölçüm yapılan her kumpas, mikrometre, mastar ve CMM cihazının seri numarası yazılımda kayıtlı olmalı; kalibrasyon süresi dolmuş bir ekipman seçildiğinde yazılım uyarı vererek kalite onayını durdurmalıdır.
4. Konfigürasyon Yönetimi, Revizyon Kontrolü ve Değişiklik Logu (Audit Trail)
Savunma projelerinde ana sanayiden gelen teknik veri paketi (TDP) ve ürün ağacı (BOM) sıkı bir konfigürasyon yönetimi altındadır. Teknik çizim revizyonları veya üretim rotası değişiklikleri yalnızca yetkili mühendisler tarafından yapılabilmeli; “kim, hangi tarihte, hangi saatte, hangi parametreyi eski değerinden yeni değerine değiştirdi?” bilgisi silinemez Denetim İzi (Audit Trail) loglarında tutulmalıdır.
5. Karantina Ambarı, Uygunsuzluk (NCR) ve MRB Süreçleri
Giriş, proses içi veya son kalite kontrolde tolerans dışı olduğu tespit edilen parçalar için sistemde anında Uygunsuzluk Raporu (NCR) açılmalı ve ilgili miktar ERP üzerinde otomatik olarak **“Karantina Ambarı”**na (Bloke Stok) çekilmelidir. Karantinadaki bir parçanın yanlışlıkla sağlam parçalarla karışıp sevk edilmesi veya üst montajda kullanılması barkod seviyesi kilitlemeyle imkansız hale getirilmelidir. Düzeltici ve Önleyici Faaliyetler (DÖF / CAPA - 8D raporları) aynı ekran üzerinden takip edilmelidir.
6. Bilgi Güvenliği, Ağ İzolasyonu ve CUI (Kontrollü Tasnif Dışı Bilgi) Koruması
EYDEP denetimlerinin en kritik ayaklarından biri de Bilgi Güvenliği ve Siber Güvenlik modülüdür. Ana sanayiden gelen gizli teknik resimlerin, 3D STEP/IGES modellerinin ve CNC G-kodlarının yetkisiz kişilerce USB belleğe kopyalanması veya dışarı sızdırılması engellenmelidir. Bu kapsamda ERP/MES yazılımındaki doküman yetkilendirmesinin yanı sıra tesis altyapısında Savunma Sanayii İmalat Ağ ve Siber Güvenlik ile DLP Veri Sızıntısı Önleme çözümlerimizle tam koruma sağlıyoruz.
Yerli ve Özelleştirilebilir ERP/MES Çözümlerinin Savunma Sanayiindeki Avantajı
Yabancı menşeili hantal ERP paketlerinin Türk savunma ve havacılık yan sanayiinin esnek ve hızlı üretim süreçlerine uyarlanması hem yüz binlerce dolarlık lisans/danışmanlık maliyeti doğurur hem de bulut zorunlulukları nedeniyle veri egemenliği (kapalı devre çalışma) kurallarıyla çelişir. Maysa Yazılım olarak kendi sunucularınızda (On-Premise) çalışan, dış internete kapalı izole üretim ağlarıyla tam uyumlu ve EYDEP soru listelerindeki izlenebilirlik maddelerini doğrudan karşılayan terzi işi sistemler geliştiriyoruz.
Savunma sanayiine özel ERP, MES, kalite ve izlenebilirlik yazılım çözümlerimiz için Özel İmalat Çözümleri ve kapasite/malzeme planlama altyapımız için MRP Malzeme İhtiyaç Planlama Yazılımı sayfalarımızı inceleyin.
Kaynaklar
Sıkça Sorulan Sorular
EYDEP denetçileri fabrika denetimi sırasında ERP yazılımını nasıl test ederler?
Denetçiler yazılımdan slayt sunumu izlemek yerine canlı vaka testi (örnekleme) yaparlar. Sevkiyat alanında veya bitmiş ürün deposunda bekleyen rastgele bir savunma parçasının seri/lot numarasını seçerler ve ekran başına geçerek şu zinciri geriye doğru açmanızı isterler: “Bu parçanın son kalite ölçüm değerleri ve ölçümü yapan cihazın kalibrasyon sertifikası nerede? Hangi tezgahlarda hangi operatörler tarafından işlendi? Fason kaplamaya hangi irsaliyeyle gitti ve hangi lotla döndü? Hammaddesi hangi tedarikçiden hangi irsaliye ve hangi 3.1 döküm sertifikasıyla girdi?”. Tüm bu soruların kağıt klasörlere gitmeden tek ekrandan yanıtlanması beklenir.
Mevcut bir ön muhasebe programımız var, EYDEP’ten geçmek için tüm sistemi sıfırdan değiştirmek zorunda mıyız?
Resmi muhasebe ve e-Fatura süreçleriniz için kullandığınız finans yazılımını değiştirmenize gerek yoktur; ancak ön muhasebe programları (sadece stok bakiyesi ve fatura tutan yazılımlar) EYDEP’in üretim sahası, operasyon bazlı rota, kalibrasyon, karantina ve lot izlenebilirliği şartlarını karşılayamaz. Bu durumda mevcut muhasebe yazılımınızla entegre çalışan, doğrudan üretime ve kaliteye odaklanmış modüler MES ve İmalat ERP katmanımızı devreye alarak çok kısa sürede EYDEP izlenebilirlik standartlarını yakalayabilirsiniz.
Savunma sanayii üretiminde kullanılan ERP ve MES yazılımları bulutta çalışabilir mi?
Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) Bilgi Güvenliği Yönergesi ve ana entegratörlerin güvenlik şartnameleri gereği; teknik veri paketlerinin (TDP), askeri parça çizimlerinin ve üretim verilerinin yurt dışı kaynaklı genel bulut (Public Cloud) sunucularında barındırılması kesinlikle uygun değildir. Bu nedenle EYDEP kapsamındaki imalatçıların ERP, MES ve PDM/dosya sunucusu sistemleri fabrikanın kendi fiziksel sunucu odasında (On-Premise), güvenlik duvarı ile izole edilmiş yerel ağda ve şifreli/değişmez yedekleme altyapısı altında çalıştırılmalıdır.