Ağ portu olmayan eski CNC, pres ve tornadan veri alma yolları: kule lambası, akım sensörü ve sayaç sinyali. Hangi veri alınır, hangisi alınamaz, sınırlarıyla.
Atölyedeki makinelerin hepsi aynı yaşta değildir. Yeni bir işleme merkezinin yanında yirmi yıllık bir torna, onun yanında mekanik bir pres durur. Yeni tezgâh ağ kablosuyla her şeyini anlatırken eski olanın üzerinde ağ portu bile yoktur. Yine de bu makinelerden veri alınabilir. Yalnızca neyin alınıp neyin alınamayacağını baştan bilmek gerekir.
Önce sınırı çizelim: ne alınır, ne alınmaz?
Ağ portu olmayan bir makineden veri, kontrol ünitesinin içinden değil, makinenin dışarıya verdiği elektrik sinyallerinden okunur. Bu yüzden alınabilen bilgi sinyalin anlatabildiği kadardır.
| Bilgi | Alınır mı | Nereden |
|---|---|---|
| Makine çalışıyor mu, duruyor mu | Evet | Kule lambası veya akım sensörü |
| Alarm var mı | Evet | Kule lambasının kırmızı ışığı |
| Kaç parça üretildi | Evet | Sayaç sinyali, vuruş sensörü |
| Çevrim süresi | Evet, hesaplanır | İki sayaç sinyali arasındaki süre |
| Alarmın kodu ve açıklaması | Hayır | Yalnızca kontrol ünitesinde bulunur |
| Çalışan programın adı | Hayır | Yalnızca kontrol ünitesinde bulunur |
| Devir, ilerleme, takım numarası | Hayır | Yalnızca kontrol ünitesinde bulunur |
| Duruşun nedeni | Hayır | Operatörün seçmesi gerekir |
Tablonun üst yarısı çoğu atölyenin ilk ihtiyacını karşılar: makine ne kadar çalıştı, ne kadar durdu, kaç parça çıkardı. Alt yarı için makinenin kontrol ünitesiyle konuşmak gerekir; bu da ağ portu olan tezgâhlarda CNC makine veri toplama sayfasında anlattığımız yoldan yapılır.
Birinci yol: kule lambası
Kule lambası, tezgâhın üzerindeki üç renkli ışıklı sütundur. Renkler makinenin durumunu zaten söyler; yapılacak iş bu sinyali ışığa giden kablodan okumaktır.
- Yeşil: Makine çevrimde.
- Sarı: Bekliyor ya da operatör müdahalesi gerekiyor.
- Kırmızı: Alarm.
İki noktaya dikkat edilir. Birincisi, bazı tezgâhlarda yalnızca yeşil ışığa bakmak yetmez; çevrimde olmakla operatörün durdurması arasındaki fark ancak yeşil ve sarı birlikte okunduğunda ayrılır. İkincisi, her makinede lamba çıkışı bulunmaz ya da renklerin anlamı yukarıdaki gibi olmayabilir. Kuruluma başlamadan önce panodaki uçlar ölçü aletiyle kontrol edilir ve her rengin o makinede ne anlama geldiği tezgâhın başında doğrulanır.
İkinci yol: akım sensörü
Kule lambası yoksa ya da güvenilir değilse makinenin çektiği akıma bakılır. Akım sensörü, motoru besleyen kablonun üzerine dışarıdan takılan bir halkadır; kabloyu kesmek ya da makinenin devresine girmek gerekmez.
İş mili motoru yük altındayken çektiği akım, boşta beklerken çektiğinden belirgin biçimde yüksektir. Sensör bu farkı ölçer ve “makine talaş kaldırıyor” ile “makine açık ama bekliyor” durumlarını ayırır. Bu ayrım kule lambasından alınamaz; lamba makinenin çevrimde olduğunu söyler, gerçekten kesip kesmediğini söylemez.
Sınırı da şudur: eşik değeri her makine için ayrı ayarlanır. Hafif bir finiş pasosu ile boşta dönme arasındaki fark küçükse yanlış okuma olur; bu yüzden ilk günlerde ekrandaki durum makinenin başındaki gerçek durumla karşılaştırılır.
Üçüncü yol: sayaç sinyali
Parça adedi için makinenin her parçada bir kez verdiği bir sinyal aranır.
- Tornada çubuk sürücünün ilerleme sinyali ya da parça yakalayıcının hareketi.
- Preste her vuruşu algılayan bir yaklaşım sensörü.
- Enjeksiyon makinesinde kalıbın kapandığını bildiren sinyal.
- Kontrol ünitesinde boşta bir röle çıkışı varsa, parça programının sonuna eklenen bir komutla her parçada bu çıkışın tetiklenmesi.
Sayaç sinyalinde en sık yapılan hata çift saymadır. Mekanik bir kontak kapanırken birkaç kez titreşir ve tek parça iki ya da üç parça olarak sayılabilir. Bunu önlemek için sinyal belirli bir süre boyunca tek sayılır ve ilk gün sayaç, operatörün elle saydığı adetle karşılaştırılır.
Seri port işe yarar mı?
Eski CNC tezgâhlarının çoğunda RS-232 seri port bulunur. Bu port genellikle parça programını tezgâha yüklemek ve geri almak için kullanılır. Canlı durum bilgisi verip vermediği kontrol ünitesine bağlıdır; veriyorsa bile kurulumu makineye özeldir. Bu yüzden seri portu durum izleme için ilk tercih olarak önermiyoruz; önce lamba, akım ve sayaç sinyallerine bakılır.
Sinyal ağa nasıl taşınır?
Okunan sinyaller tezgâhın panosuna yerleştirilen bir dijital giriş modülüne bağlanır. Bu modül sinyalleri Modbus TCP gibi bir protokolle ağ üzerinden veri toplama sunucusuna iletir. Böylece ağ portu olmayan makine, ağdaki diğer tezgâhlarla aynı ekranda görünür.
Bağlantıda iki kural değişmez:
- Elektriksel yalıtım. Sinyal makinenin devresinden yalıtılmış girişle alınır; modüldeki bir arıza makineyi etkilememelidir.
- Yalnızca okuma. Makinenin devresine sinyal gönderilmez, mevcut sinyal dinlenir.
Garanti süresi devam eden makinelerde kurulumdan önce üreticinin ya da servis firmasının görüşü alınmalıdır.
Sinyal tek başına veri değildir
Modülün üçüncü girişinde gerilim görmek kimseye bir şey söylemez. Bunun “TORNA-04 alarmda” bilgisine dönüşmesi için her girişin hangi makinenin hangi durumuna karşılık geldiği tanımlanır. Bu eşleme kurulumun en çok emek isteyen ve en çok hata yapılan kısmıdır.
Duruşun nedeni ise hiçbir sinyalden okunamaz. Makine durduğunu bildirir; malzeme mi beklendiğini, takım mı kırıldığını, operatörün mü yemeğe çıktığını bilmez. Bu bilgi tezgâh başındaki bir panelden operatöre sorularak alınır.
Ne zaman yetmez?
Bu yöntemler çalışma süresi, duruş süresi ve parça adedi için yeterlidir. Şu durumlarda yetmez:
- Hangi programın çalıştığını makineden otomatik almak istiyorsanız
- Alarm kodlarına göre arıza analizi yapacaksanız
- Devir ve ilerleme gibi kesme değerlerini izleyecekseniz
Bu ihtiyaçlar varsa seçenek, makinenin kontrol ünitesini yenilemek ya da o tezgâhı izleme kapsamının dışında bırakmaktır. Hangisinin mantıklı olduğu makinenin kalan ömrüne ve üzerinde çalışan işin önemine bağlıdır.
Özet
- Ağ portu olmayan makineden çalışma ve duruş bilgisi, alarm durumu ve parça adedi alınır.
- Program adı, alarm kodu ve kesme değerleri alınamaz; duruş nedeni operatörden alınır.
- Kule lambası, akım sensörü ve sayaç sinyali üç temel yoldur; hangisinin kullanılacağı makineye göre keşifte belirlenir.
- İlk günlerde ekrandaki durum ve sayaç, tezgâhın başındaki gerçek durumla karşılaştırılarak doğrulanır.
Eski ve yeni makinelerin aynı ekranda nasıl toplandığını SCADA ekranları ve makine veri toplama sayfasında anlatıyoruz.