Fanuc CNC tezgâhından FOCAS ile hangi veriler okunur, hangileri okunamaz? Ön koşullar, parça sayacındaki tuzak ve bağlantının güvenlik tarafı sade bir dille.
Atölyede Fanuc kontrol üniteli bir tezgâh varsa veri toplama teklifinde mutlaka “FOCAS” kelimesi geçer. Çoğu zaman da açıklanmadan geçer. Bu yazı FOCAS’ın ne olduğunu, tezgâhtan neyi okuyabildiğini ve neyi okuyamadığını, satın alma kararı verecek kişinin ihtiyacı kadar anlatıyor.
FOCAS nedir?
FOCAS, Fanuc’un kendi CNC kontrol üniteleri için sunduğu bir yazılım kütüphanesidir. Dışarıdaki bir yazılım bu kütüphane aracılığıyla kontrol ünitesine ağ üzerinden bağlanır ve içindeki bilgiyi sorar: “Şu an hangi durumdasın, hangi programı çalıştırıyorsun, aktif alarmın var mı?”
Buradaki önemli nokta, bilginin tezgâhın dışına takılan bir sensörden değil, kontrol ünitesinin kendisinden gelmesidir. Kule lambası tezgâhın durduğunu söyler; FOCAS neden durduğunu gösteren alarm mesajını da verir.
Hangi veriler okunur?
| Veri | Ne işe yarar |
|---|---|
| Tezgâh durumu: çalışıyor, duruyor, alarmda | Çalışma ve duruş süresinin temeli |
| Çalışma modu: otomatik, elle, düzenleme | Üretim ile ayar süresini ayırmak |
| Çalışan programın numarası | Hangi parçanın işlendiğini iş emriyle eşleştirmek |
| Aktif alarm mesajları | Duruşun teknik nedenini görmek |
| İş mili devri | Programlanan değerle karşılaştırmak |
| İlerleme hızı ve hız ayar düğmelerinin konumu | Operatörün hızı kısıp kısmadığını görmek |
| Parça sayacı | Üretilen adet |
| Eksen konumları, takım bilgisi | Ayrıntılı süreç izleme |
Merak edenler için: kütüphanedeki her bilgi ayrı bir işlevle sorulur. Örneğin tezgâh durumu cnc_statinfo, aktif alarm mesajları cnc_rdalmmsg, iş mili devri cnc_acts işleviyle okunur. İzleme yazılımı bu işlevleri belirli aralıklarla çağırır ve cevapları kaydeder.
Hangi veriler okunamaz?
FOCAS kontrol ünitesinin bildiğini verir. Kontrol ünitesinin bilmediği şeyi veremez.
- Duruşun insan tarafındaki nedeni. Tezgâh alarm verdiyse mesajı okunur. Ama alarm yokken duruyorsa, malzeme mi beklendiğini yoksa operatörün mü ayrıldığını tezgâh bilmez. Bu bilgi operatörden alınır.
- Parçanın sağlam olup olmadığı. Tezgâh parçayı bitirdiğini bilir, ölçüye uyup uymadığını bilmez.
- İş emri, sipariş, operatör. Bunlar üretim takip yazılımından gelir ve program numarası üzerinden makine verisiyle eşleştirilir.
Parça sayacındaki tuzak
FOCAS ile okunan sayaç, tezgâhın kendi parça sayacıdır ve programın bitiş komutuyla artar. İki durumda gerçek adedi yansıtmaz:
- Bir çevrimde birden fazla parça çıkıyorsa sayaç bir artar, üretim birden fazladır.
- Program kendi içinde döngüyle tekrar ediyorsa bitiş komutuna her parçada ulaşılmayabilir.
Bu yüzden kurulumdan sonra sayaç, operatörün elle saydığı adetle karşılaştırılır. Fark varsa çarpan tanımlanır ya da sayım başka bir sinyalden alınır. Bu doğrulama yapılmadan sayaca dayalı rapor çıkarmak, en sık karşılaşılan hatadır.
Bağlantı için ne gerekir?
- Ağ bağlantısı. Kontrol ünitesinde Ethernet portu ya da Ethernet kartı bulunmalıdır.
- FOCAS işlevinin etkin olması. Kontrol ünitesinin modeline göre bu işlev ayrı bir opsiyon olabilir. Tezgâhın satıcısından ya da servisinden teyit edilir.
- IP adresi ve port ayarı. Tezgâha sabit bir IP adresi verilir. FOCAS’ın varsayılan bağlantı noktası TCP 8193’tür; ayar ekranından değiştirilebilir.
Ağ portu hiç olmayan eski Fanuc tezgâhlarında bu yol kapalıdır. O durumda veri dışarıdan sinyalle alınır; yöntemi ağ portu olmayan eski tezgâhtan veri alma yazısında anlattık.
İki pratik sınır
Aynı anda bağlanabilen yazılım sayısı sınırlıdır. Fanuc kaynaklı dokümanlarda bir kontrol ünitesine aynı anda en fazla beş yazılımın bağlanabildiği belirtilir. Tezgâha program gönderen yazılım, izleme yazılımı ve bakım ekibinin aracı aynı anda bağlanıyorsa bu sınır hesaba katılır.
Okuma aralığı gereğinden sık tutulmaz. Kontrol ünitesindeki gömülü Ethernet, tezgâhın işlemcisini paylaşır. Durum izleme için saniyede bir okuma çoğu atölyede yeterlidir; daha sık sorgulamak tezgâha yük bindirir, izlemeye bir şey katmaz.
FOCAS yalnızca okumaz
Dürüst olmak gerekirse FOCAS tek yönlü değildir. Kütüphanede tezgâha veri yazan ve program gönderen işlevler de vardır. İzleme amaçlı bir kurulumda yalnızca okuma işlevleri kullanılır, ama bağlantının kendisi yazmaya da izin verir.
Bunun pratik sonucu şudur: FOCAS portu açık bir tezgâha ağdaki herhangi bir bilgisayarın ulaşabilmesi kabul edilemez. Tezgâhlar ofis ağından ayrı bir ağ bölümünde tutulur ve yalnızca veri toplama sunucusunun erişmesine izin verilir. Konunun ayrıntısı Fanuc FOCAS, Siemens OPC-UA ve Heidenhain protokol güvenliği yazısında.
FOCAS mı, MTConnect mi?
Fanuc, bazı kontrol ünitesi serileri için FOCAS’ın yanında bir MTConnect sunucusu da sunar. MTConnect farklı marka tezgâhların ortak bir dille veri vermesini sağlayan açık bir standarttır ve yalnızca okumaya izin verir. Atölyede yalnızca Fanuc varsa FOCAS yeterlidir; farklı markalar aynı yazılımda toplanacaksa MTConnect işi kolaylaştırabilir. İkisinin farkını MTConnect ile OPC UA aynı şey mi yazısında ele aldık.
Özet
- FOCAS, Fanuc kontrol ünitesinin içindeki bilgiyi ağ üzerinden okumayı sağlayan kütüphanedir.
- Durum, mod, program numarası, alarm mesajı, devir, ilerleme ve sayaç okunur.
- Duruşun insan kaynaklı nedeni, parça kalitesi ve iş emri bilgisi tezgâhtan gelmez.
- Parça sayacı elle sayımla doğrulanmadan rapora bağlanmaz.
- FOCAS yazmaya da izin verdiği için tezgâh ağı ofis ağından ayrılır.
Fanuc dışındaki kontrol ünitelerinin ve enjeksiyon makinelerinin aynı ekranda nasıl toplandığını SCADA ekranları ve makine veri toplama sayfasında anlatıyoruz.
Kaynak: FOCAS işlev adları ve bağlantı ayarları için FOCAS kullanan veri toplama ürünlerinin kurulum dokümanları. İşlevlerin kesin tanımı Fanuc’un kendi FOCAS başvuru belgesindedir; modele özgü ayarlar tezgâhın servisinden teyit edilmelidir.